ADHD

ADHD

Betekenis ADHD
ADHD is een van de meest bekende stoornissen, vooral bij kinderen. In het Engels noemen we het Attention Deficit/Hyperactivity Disorder, in het Nederlands vooral ADHD en wordt het gebruikt als clusternaam voor een flink aantal symptomen. We herkennen deze symptomen vooral als hyperactief gedrag, maar ADHD is een veel bredere stoornis en komt zowel bij kinderen als volwassenen voor.

Op deze pagina lees je meer over ADHD. Zo lees je wat deze stoornis precies inhoudt, maar lees je ook welke soorten ADHD er zijn, hoeveel mensen ADHD hebben in Nederland en hoe je ADHD kunt herkennen bij kinderen en volwassenen. De informatie op deze pagina geeft je een duidelijk en compleet beeld van de stoornis ADHD en is zeker nuttig voor mensen die ADHD hebben of iemand kennen met deze stoornis.

Inhoudsopgave

Wat is ADHD?

Over het algemeen wordt ADHD gekenmerkt met klachten als hyperactiviteit en impulsiviteit, eventueel gepaard met aandachtsproblemen. Het ontstaan van ADHD is waarschijnlijk van biologische aard, waarbij bepaalde hersendelen niet goed met elkaar communiceren. Deze communicatie gaat via zogeheten neurotransmitters, en onderzoek heeft aangetoond dat de neurotransmitters dopamine en noradrenaline relatief minder voorkomen in de voorste hersenkwabben bij ADHD. In deze voorste hersenkwabben, de prefrontale kwabben genoemd, zijn hersenfuncties geregeld die betrekking hebben op aandacht houden, impulsiviteit onderdrukken en het zowel plannen als sturen van gedrag.

Het volgende filmpje geeft een goede samenvatting wat ADHD is en wat voor effect ADHD heeft op de brein:

De verschillende soorten ADHD

Er zijn drie soorten ADHD. Deze worden hieronder kort beschreven.

ADHD-I

Bij type ADHD-I staat met name het tekort aan aandacht centraal. Deze vorm van ADHD wordt ook wel het ADD-type genoemd (Attention Deficit Disorder). Meer informatie over ADD kun je in dit artikel lezen.

ADHD-H

Bij het type ADHD-H staan impulsief gedrag en hyperactiviteit centraal. Mensen met ADHD-H kunnen ook een tekort aan aandacht hebben, maar vertonen nog duidelijker impulsief gedrag en hyperactiviteit.

ADHD-C

Het derde type ADHD is ADHD-C, een combinatievorm van ADHD-I en ADHD-H. Hierbij treden zowel een gebrek aan aandacht als hyperactief gedrag op de voorgrond. ADHD-C is dan ook de meest voorkomende en meest bekende vorm, doorgaans aangeduid als ADHD.

De oorzaken van ADHD

Zoals al eerder vermeld, communiceren de hersendelen van mensen met ADHD niet goed met elkaar. Dit komt omdat de neurotransmitters dopamine en noradrenaline relatief minder voorkomen in de voorste hersenkwabben van mensen met ADHD. Daarnaast spelen er nog twee andere factoren een rol bij het ontstaan van ADHD, namelijk erfelijkheid en de omgeving.

Erfelijkheid

Heeft een van je ouders ADHD? Dan heb je als kind twee tot maar liefst acht keer zoveel kans om zelf ook ADHD te krijgen dan kinderen zonder een ouder met ADHD. Dit laat wel zien dat ook erfelijkheid een rol speelt bij het ontstaan van ADHD. Kinderen met ouders zonder ADHD kunnen ook ADHD krijgen, maar kinderen met een ouder met ADHD hebben wel meer kans om deze stoornis ook zelf te ontwikkelen.

De omgeving

Wat velen niet weten, is dat de omgeving ook van invloed kan zijn bij het ontstaan van ADHD. Het begrip ‘omgeving’ is erg breed. Hieronder vallen onder andere de relaties met anderen, maar ook ingrijpende gebeurtenissen in het leven, voeding, middelengebruik, de blootstelling aan straling, de blootstelling aan toxische stoffen en ga zo maar door.

Bepaalde omgevingsfactoren hebben grote invloed op een kind, zeker op jonge kinderen. Deze omgevingsfactoren kunnen dan ook een rol spelen bij het ontstaan van ADHD, al is het niet duidelijk hoe groot de invloed van de omgeving van een kind precies is bij het ontstaan van ADHD.

De geschiedenis van ADHD

De Britse kinderarts George Still beschreef als eerste de symptomen van ADHD in 1902. In 1937 ontdekte Charles Bradley dat medicatie een hulpmiddel kon zijn in de behandeling van jongens met dergelijke gedragskenmerken, in plaats van tucht. Tien jaar later, in 1947, werd voor het eerst ontdekt dat de gedragsproblemen veroorzaakt werden door kleine hersenbeschadigingen. In 1967 werd deze verklaring aangepast naar een stoornis.

Dat ADHD niet alleen een stoornis was bij kinderen en ook voort kon duren in de volwassenheid, werd erkend in 1970. Naar schatting 60% van de kinderen met ADHD uit die tijd, bleef de diverse ADHD klachten behouden als volwassene. Desondanks heeft ADHD zich niet altijd weten te ontdoen van het imago als opvoedkundig falen, in plaats van een erkende stoornis.

ADHD in cijfers

Bij jongens komt ADHD ongeveer drie keer zo vaak voor als bij meisjes. In de leeftijdsfase van 5 tot 14 jaar is circa 3% van de kinderen gediagnosticeerd met ADHD. Omdat er ongeveer nog twee keer zo veel kinderen zijn die symptomen van ADHD vertonen, ontstaat er al gauw het beeld dat veel meer dan 3% van de kinderen tussen 5 en 14 jaar ADHD heeft. Toch zijn deze symptomen vaak niet ernstig genoeg om toegeschreven te worden aan ADHD.

Van de kinderen met ADHD behoudt ongeveer de helft deze klachten tot in de puberteit en ongeveer een derde tot in de volwassenheid. De verdeling tussen mannen en vrouwen is overigens in de volwassenheid nagenoeg gelijk, in tegenstelling tot bij kinderen. Hierbij wordt de aandachtsstoornis vaak toegekend aan vrouwen, terwijl bij mannen een dergelijke aandachtsstoornis ook gepaard kan gaan met hyperactief gedrag of impulsiviteit.

De symptomen van ADHD

In algemene zin kenmerkt ADHD zich in impulsiviteit, hyperactiviteit en een aandachtsstoornis. Bekende symptomen die met deze kenmerken gepaard gaan zijn onder meer:

  • Snel afgeleid raken.
  • Ongeorganiseerd zijn.
  • Vaak spullen kwijtraken.
  • Weinig overzicht hebben.
  • Weinig organisatietalent beschikken.
  • Moeilijkheden in taken afronden.
  • Problemen met concentreren en het lang vasthouden van de aandacht.

Wel is het belangrijk om te weten dat kinderen met ADHD zich anders gedragen dan volwassenen met ADHD. Om de verschillen duidelijk aan te tonen, lees je in onderstaande alinea’s hoe je ADHD kunt herkennen bij kinderen en hoe je ADHD kunt herkennen bij volwassenen.

ADHD herkennen bij kinderen

Kinderen met ADHD gedragen zich anders dan kinderen zonder ADHD. Ze laten bepaalde typische gedragingen zien, die we hieronder voor je opsommen. Twijfel jij of jouw kind ADHD heeft? Controleer dan in onderstaande lijst of je het gedrag van jouw kind hierin herkent.

ADHD bij een kind kun je herkennen aan de volgende zaken:

  • Het kind kan moeilijk stil zitten. Op school, maar bijvoorbeeld ook aan tafel bij het eten.
  • Het kind is snel afgeleid.
  • Het kind kan moeilijk op zijn of haar beurt wachten. Op school roept hij of zij bijvoorbeeld regelmatig dingen door de klas en thuis praat het kind door de andere kinderen of de ouders heen.
  • Het kind praat opvallend en overdreven veel.
  • Het kind luistert niet goed en valt anderen regelmatig in de rede.
  • Het kind is wispelturig en holt regelmatig van de ene activiteit naar de andere. Rustig spelen is er niet bij.
  • Het kind stort zich vaak in (mogelijk) gevaarlijke situaties.
  • Het kind vindt het moeilijk om instructies op te volgen. Van de juf of meester op school, maar ook van de ouders of een andere autoriteit.
  • Het kind reageert anders op straf dan andere kinderen, maar ook een beloning voor goed gedrag wordt duidelijk anders opgepakt.
  • Het kind vindt het moeilijk zich langere tijd ergens op te richten. De aandacht gaat al snel naar andere zaken.
  • Het kind raakt regelmatig spullen kwijt.
  • Het kind vindt het moeilijk zichzelf onder controle te houden, met uitspattingen van emoties (boosheid, verdriet, blijdschap, et cetera) tot gevolg.

Let op: kinderen met ADHD-I (ADD) gedragen zich iets anders. Deze kinderen zijn niet hyperactief, maar juist dromerig, teruggetrokken en passief. Het tekort aan aandacht staat centraal bij deze vorm van ADHD, gedragingen als hyperactiviteit en impulsiviteit niet.

ADHD herkennen bij volwassenen

Volwassenen die ADHD hebben, laten ander gedrag zien dan kinderen met ADHD. Twijfel jij of je ADHD hebt of vermoed je dat een volwassene in je omgeving mogelijk ADHD heeft? Lees dan onderstaande lijst met ADHD kenmerken bij volwassenen door en kijk hoeveel kenmerken jou bekend voorkomen.

ADHD bij een volwassene kun je herkennen aan de volgende kenmerken:

  • Hij of zij is vaak te laat.
  • Hij of zij praat vaak erg snel en veel.
  • Hij of zij is erg eigenwijs.
  • Hij of zij heeft moeite met autoriteit, zoals een baas, de politie en ga zo maar door.
  • Hij of zij is chaotisch.
  • Hij of zij is vaak rusteloos.
  • Hij of zij is snel gefrustreerd.

Daarnaast wisselen volwassenen met ADHD over het algemeen veel vaker van baan dan mensen zonder ADHD. Dit komt simpelweg omdat volwassenen met ADHD rusteloos zijn, maar ook omdat ze sneller moeite kunnen krijgen met de autoriteiten op het werk (de baas of een andere leidinggevende). Ook opvallend: volwassenen met ADHD hebben vaak een lager opleidings- en prestatieniveau dan je op de grond van hun intelligentie zou verwachten. Dit is niet altijd zo, maar veel volwassenen met ADHD zijn erg intelligent en studeren en/of werken onder hun niveau.

De diagnose van ADHD bij kinderen en volwassenen

Er zijn een aantal drempels opgesteld voordat ADHD gediagnosticeerd kan worden bij kinderen. Allereerst moeten de symptomen die vermoedelijk toegeschreven kunnen worden aan ADHD voor de leeftijd van 7 jaar optreden. Ook moeten deze problemen al meer dan een half jaar optreden en zich niet alleen beperken tot thuis of op school. Bovenal moeten de symptomen het gedrag en functioneren van het kind in ernstige mate bemoeilijken. Vaak wordt een kinderpsychiater ingeschakeld om als specialist te oordelen over de symptomen van het kind. Er zijn uitgebreide checklists met symptomen ontwikkeld die de specialist kan gebruiken om tot een officiële diagnose van ADHD te komen. Hierbij wordt er ook vastgesteld of het geen andere stoornissen betreft die optreedt bij het kind, zoals het syndroom van Gilles de la Tourette.

Daarnaast is het vaak zo dat ADHD gepaard gaat met andere stoornissen bij kinderen in onder meer psychiatrische zin. Voorbeelden hiervan zijn angst- en stemmingsstoornissen, stoornissen met betrekking tot agressiviteit, motorische stoornissen en stoornissen in het autistische spectrum. Bij volwassenen kan er onder meer aan de hand van oude schoolrapporten of getuigenissen ADHD worden vastgesteld. Ook bij volwassenen geldt er een link tussen ADHD en stoornissen, zoals angststoornissen of verslaving.

Behandeling

Er is geen behandeling mogelijk om ADHD te genezen. Wel kan de stoornis zo behandeld worden dat het de symptomen van ADHD beteugelt. Hierbij kan gedragstherapie werken om het leven te helpen ordenen, of psychologische ondersteuning om angsten en onzekerheden tegen te gaan. Verder wordt er vaak medicatie toegepast. Methylfenidaat (ritalin) heeft hierbij een bewezen effect als het gaat om klachtenvermindering.

Omgaan met ADHD: tips

Omdat ADHD niet te genezen is, is het belangrijk dat je goed om kunt gaan met deze stoornis. Niet alleen als je zelf ADHD hebt, maar ook als je een kind met ADHD hebt. Daarom hebben we enkele tips opgesteld voor het op de juiste manier omgaan met ADHD. De tips in de eerste alinea zijn geschikt voor volwassenen die zelf ADHD hebben, de tips in de tweede alinea zijn geschikt voor ouders die een kind met ADHD hebben.

Zelf omgaan met ADHD

Heb je ADHD? Dan is het belangrijk dat je hier op de juiste manier mee om kunt gaan, zodat jouw stoornis je dagelijkse activiteiten zo min mogelijk beïnvloedt. We geven je graag enkele tips om op de juiste manier om te gaan met ADHD.

Onderstaande tips zijn voornamelijk interessant voor volwassenen met ADHD, simpelweg omdat zij beter in staat zijn met hun stoornis om te gaan dan jonge kinderen. Toch kunnen de tips ook kinderen met ADHD helpen om beter met hun stoornis om te gaan, als zij hier actief mee aan de slag willen.

Tip 1: beweeg regelmatig

Als je ADHD hebt, voel je je vaak overspoeld door allerlei prikkels om je heen. Soms kun je je afsluiten van deze prikkels, maar dit is niet altijd mogelijk. Wat in dit geval helpt, is een goede work-out. Door regelmatig te bewegen, kun je beter omgaan met de vele prikkels om je heen. Ook raak je de overtollige energie kwijt, waar je zo rusteloos en druk van wordt.

Tip 2: eet gezond

Gezond eten is voor iedereen belangrijk, maar zeker voor mensen met ADHD. Wat voor mensen met ADHD erg belangrijk is, betreft het eten van voldoende vette vis. In vette vis zitten namelijk de stofjes omega 3 en omega 6. Deze stoffen hebben een positief effect op het brein en helpen je onder andere om je beter te concentreren. Ook is het belangrijk om voldoende groente en fruit te eten.

Tip 3: zorg voor regelmaat

Een onregelmatig leven maakt je nog drukker in je hoofd. Probeer daarom voor regelmaat te zorgen in je leven, al is dit soms best moeilijk. Je kunt voor regelmaat zorgen door zo veel mogelijk op dezelfde tijd op te staan in de ochtend en iedere avond rond dezelfde tijd naar bed te gaan. Ook regelmatig eten, dus in de ochtend, in de middag en in de avond, is erg belangrijk.

Tip 4: maak to-do-lijstjes

Voor mensen met ADHD is het lastig om het overzicht te houden, bijvoorbeeld bij het studeren of op het werk. Je kunt jezelf een handje helpen door een to-do-lijstje te maken voor jezelf. Schrijf op wat je die dag moet doen en als je iets gedaan hebt, streep je het af. Dit is niet alleen lekker overzichtelijk, maar het voelt bovendien goed om iets af te kunnen strepen.

Let op: overdrijf het maken van to-do-lijstjes niet. Je hoeft niet voor alles een lijstje te maken, tenzij je dit natuurlijk prettig vindt. Maak lijstjes voor je werk en/of je studie en je komt al een heel eind.

Tip 5: creëer een rustige omgeving voor jezelf

Zeker als je even flink moet werken of hard moet studeren, is het prettig om een rustige omgeving te creëren voor jezelf. Vraag jezelf af waar jij rustig voor wordt en zorg ervoor dat jouw omgeving hierop afgestemd wordt. Word je bijvoorbeeld erg rustig van klassieke muziek? Dan zet je een fijne playlist met klassieke muziek op. Word je rustig van een leeg bureau? Dan haal je heel je bureau leeg en ga je pas aan het werk als je werkomgeving aan jouw eisen voldoet. Overigens is het leeghalen van je bureau voor alle ADHD’ers een aanrader, want op een vol bureau zijn veel te veel prikkels om goed te kunnen werken.

Omgaan met een kind met ADHD

Het opvoeden van een kind is al lastig, maar het opvoeden van een kind met ADHD brengt nog meer uitdagingen met zich mee. Heb jij een kind met ADHD? Gebruik dan onderstaande tips om hier op de juiste manier mee om te gaan.

Tip 1: zorg voor duidelijke regels

Duidelijke regels zijn goed voor ieder kind, maar zeker voor een kind met ADHD is een goede structuur in huis erg belangrijk. Stel daarom duidelijke regels op, die je altijd hanteert. Communiceer deze regels ook met je kind, zodat je kind precies weet waar hij of zij aan toe is.

Extra tip: vergeet je kind de regels in huis regelmatig? Schrijf ze dan op een groot stuk papier en hang dit papier op in de keuken of in de woonkamer. Als je kind een van de regels overtreedt, kun je hem of haar duidelijk laten zien dat dit niet de bedoeling is.

Tip 2: geef korte en duidelijke opdrachten

Een kind met ADHD wordt al snel overspoeld met informatie, al lijkt de opdracht die je geeft voor jou nog zo eenvoudig en duidelijk. Geef daarom extra korte en duidelijke opdrachten. Zeg niet ‘ruim je kamer op’, maar ‘doe al het speelgoed op de grond in de grote speelgoedkist op je slaapkamer’. Wil je ook dat de vieze was opgeruimd wordt, dan geef je deze opdracht als het speelgoed opgeruimd is. Geef niet te veel opdrachten tegelijkertijd, want dan overspoel je je kind onbewust met veel te veel informatie.

Tip 3: maak opdrachten visueel

Veel kinderen met ADHD zijn visueel ingesteld. Hier kun je als ouder slim gebruik van maken. Leg opdrachten bijvoorbeeld uit aan de hand van een tekening en je zal zien dat je kind de opdrachten veel sneller begrijpt. Als dit werkt, kun je deze tip ook aan de juf of meester op school geven.

Bijkomend voordeel: als je kind opdrachten sneller begrijpt, is hij of zij minder onzeker. Voor de gemoedstoestand van je kind heeft het visueel maken van opdrachten dus ook een groot voordeel.

Tip 4: zorg voor structuur en regelmaat

Regelmaat is erg belangrijk voor kinderen met ADHD. Je kunt niet alles van tevoren regelen, maar bepaalde activiteiten kun je gemakkelijk structureren. Je maakt je kind bijvoorbeeld een stuk rustiger door hem of haar doordeweeks iedere dag rond hetzelfde tijdstip wakker te maken en naar bed te brengen. Ook iedere dag rond dezelfde tijd met het hele gezin eten zorgt voor structuur en rust.

Tip 5: spreek altijd rustig

Iedere ouder verliest wel eens zijn of haar geduld. En omdat kinderen met ADHD wat meer aandacht vragen, is het absoluut niet vreemd dat je af en toe je geduld verliest door de streken van je kind met ADHD. Toch is het belangrijk om altijd rustig met je kind te blijven praten. Praat je snel of verhef je je stem, dan zorgt dit voor stress. Heeft je kind stress, dan wordt hij of zij nog drukker en zo wordt de situatie alleen maar erger.

Merk je dat je je geduld verliest? Haal dan even diep adem en tel tot tien. Je kind kan er ook niets aan doen dat hij of zij ADHD heeft. Als je je dit regelmatig beseft, is het ineens veel gemakkelijker om met een rustige en zachte stem tegen je kind te praten.

Extra tip: focus je op de positieve eigenschappen

Kinderen met ADHD hebben wat meer uitdagingen in het leven, maar ze brengen ook gezelligheid, vrolijkheid en kleur in je leven. Zie ADHD niet als stoornis met alleen maar nadelen, maar focus je op de positieve eigenschappen van je kind. Je kind is vrolijk, gezellig, heeft een flinke portie energie en is bovendien erg creatief. Dit zijn allemaal eigenschappen die bij ADHD horen en je kind juist zo leuk maken.

Tot slot

ADHD is een bekende stoornis bij zowel kinderen als volwassenen die ernstige gevolgen heeft voor onder meer aandacht en gecontroleerd gedrag. Kinderen met ADHD vertonen vaak hyperactief gedrag, kunnen moeilijk voor langere tijd hun aandacht ergens bijhouden en hebben moeite om zich te concentreren. ADHD ontwikkelt zich bij een derde van de kinderen door tot in de volwassenheid, waar vooral moeite met het onderdrukken van impulsen de leidraad is. Ook kan ADHD gepaard gaan met angst en onzekerheid, alsook andere stoornissen. Genezing van ADHD is niet mogelijk, maar behandeling wel.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here