Dyslexie en hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid en dyslexie

Dyslexie en hoogbegaafdheid is een veelvoorkomende combinatie. Veel mensen denken dat dyslexie en hoogbegaafdheid niet samen kunnen voorkomen omdat hoogbegaafden te slim zouden zijn om niet goed te kunnen lezen en schrijven. Niets is minder waar. Het is namelijk zo dat dyslexie vrijwel niets met intelligentie te maken heeft. Dyslexie bestaat eigenlijk uit twee samengevoegde woorden die vanuit het Grieks komen, namelijk dys en lexis. Dys betekent ‘beperkt functioneren’ en lexis betekent ‘woorden, of taal’. Mensen met dyslexie hebben dus moeite met het lezen en schrijven van woorden.

Lezen en schrijven is een vaardigheid die niet volledig uit de intelligentie voortkomt. Dyslexie is te vergelijken met het horen van klanken. Een hoogbegaafd persoon is niet per se in staat om tonen, of een ritme, in een muziekstuk te herkennen. Dit heeft namelijk ook niets met intelligentie te maken, maar alles met vaardigheid.

Dyslexie bij hoogbegaafden

Kinderen met dyslexie vallen in de meeste gevallen direct op in een klas, waardoor eigenlijk al vrij snel kan worden vastgesteld dat het gaat om dyslexie. Echter, bij hoogbegaafde kinderen ligt dit anders. Dit heeft te maken met het feit dat zij op andere punten wel heel goed scoren, waardoor dit het gemiddelde behoorlijk omhoog haalt. Dit betekent dat zij niet behoren tot de kinderen die het slechts leren in de klas en hierdoor wordt er minder aandacht aan besteed.

Wanneer deze hoogbegaafde kinderen met dyslexie naar het middelbaar onderwijs gaan, dan zal wel opvallen dat zij dyslexie hebben. Dit heeft te maken met het feit dat het tempo aanzienlijk hoger ligt op het voortgezet onderwijs en dat er voor de talen andere leerkrachten zijn dan voor de andere vakken. Het valt dus op dat deze kinderen met vooral de talen niet mee kunnen komen. Daarnaast moet er ook meer geleerd worden en moet er meer huiswerk gemaakt worden, er moeten werkstukken worden geschreven enzovoorts. Uit al deze zaken kan naar voren komen dat dyslexie een rol speelt.

De invloed van de hoogbegaafdheid

De hoogbegaafdheid heeft wel invloed op de dyslexie, en dit geeft aan dat een klein deel van dyslexie wel met de intelligentie te maken heeft. Het is dan ook zo dat het hebben van dyslexie niets met de intelligentie te maken heeft, maar dat de mate van dyslexie wel door de intelligentie wordt beïnvloed. Wanneer hoogbegaafde kinderen met dyslexie op lezen en schrijven vergeleken worden met niet-hoogbegaafde kinderen zonder dyslexie, dan doen zij het slechter. Echter, wanneer hoogbegaafde kinderen met dyslexie op deze vaardigheden worden vergeleken met niet-hoogbegaafde kinderen met dyslexie, dan doen ze het aanzienlijk beter. Hieruit valt dus op te maken dat de mate van dyslexie wel (deels) in verband staat met de intelligentie.

Dyslexie kan op verschillende manieren worden vastgesteld. In de meeste gevallen moet het kind tekst lezen en schrijven, zodat hierin afwijkingen kunnen worden geconstateerd. Binnen de meeste tests worden ook een aantal woorden gebruikt die niet bestaan. Kinderen met dyslexie zullen uitvallen wanneer zij deze woorden moeten oplezen. Zo kan de diagnose dyslexie worden gegeven. Het komt vaker voor dat hoogbegaafde kinderen met dyslexie niet uitvallen met deze niet-bestaande woorden. Het is dan ook belangrijk om voorafgaande aan de test aan te geven dat het kind hoogbegaafd is. Dit wil zeggen, wanneer dit bekend is.

Tot slot

Hoogbegaafden met dyslexie hebben vaak een sterk verbaal kortetermijngeheugen, een uitstekend visueel-ruimtelijk werkgeheugen, een woordenschat die breder is dan gemiddeld en een optimale grammatica. Op het gebied van fonologie scoren hoogbegaafden met dyslexie wel zwak. Dit wordt dan ook wel gezien als één van de oorzaken van dyslexie.
Mariska de Swart
Mariska de Swart is expert in de categorie hoogbegaafdheid. Zij schrijft artikelen, beantwoordt vragen en waarborgt de algehele kwaliteit in deze categorie. Mariska werkt parttime als coach en adviseur bij SaMar. De coaching of begeleiding die zij aanbiedt is bedoeld voor jongeren en (jong)volwassenen die vastlopen in het dagelijks leven, problemen hebben met hoogbegaafdheid of problemen hebben met het omgaan met hoogbegaafdheid. Haar coaching is gericht op actie, op verandering.
  • Tijl Koenderink heeft een interessante videoblog gemaakt over de combinatie hoogbegaafdheid en dyslexie. Een must see voor iedereen die worstelt of denkt te worstelen met deze combinatie. De combinatie moet goed en tijdig herkent worden, omdat door de dyslexie hoogbegaafdheid gemaskeerd kan worden.

  • Dit is precies de informatie die ik zocht! Wat fijn om te weten dat er zulke website bestaan met zulke gespecialiseerde informatie. Bedankt!

  • Heeft u ook informatie waar ik mijn hoogbegaafde kind het beste kan laten testen? Er is op het voortgezet onderwijs een test gedaan waarbij niet gekeken is naar de hoogbegaafdheid. Er kwam uit dat er niet voldoende aanleiding was aan te nemen dat mijn zoon dyslectisch is. Hij is echter van het Gymnasium naar het VWO gegaan vanwege de vreemde talen en scoort op alle vakken zonder er veel voor te doen hele goede cijfers behalve voor… jawel, zijn talen. We willen hem dus graag nog eens ‘goed’ laten testen.

    • Goedenavond,
      de test is gedaan op de middelbare school, of is deze aangevraagd door de middelbare school en uitgevoerd bij een erkend instituut? Dit zijn namelijk heel verschillende testen; de test door de school is een sterk verkleinde test die een indicatie geeft, een vermoeden van, waaruit blijkt dat er meer onderzoek gewenst is, of niet nodig is. In veel gevallen geeft die test een redelijk beeld maar een voor iedereen betrouwbaar beeld over het wel of niet hebben van dyslectie geeft het niet. De test is daarvoor te beperkt. En regelmatig is de uitslag te beperkt of te eenzijdig.

      Bij een dyslectie onderzoek bij een erkend instituut gaat de test veel breder: er worden zowel dyslectie testen gedaan als intelligentie onderzoek, waarbij ook die laatste een uitgebreide test is. Dit omdat hiermee niet alleen een eventuele taalverwerkingsstoornis wordt bekeken maar ook naar copingstrategie. Een bijzonder slim persoon heeft in de loop der jaren vaak zelf meer technieken aangeleerd om de dyslectie tot (voor hem/haar) grote hoogte te maskeren. Die verhouding tussen die twee en tot elkaar geeft een compleet beeld.

      Mijn advies, als je duidelijkheid wilt hebben over eventuele dyslectie, is je te wenden tot een erkend instituur als bijvoorbeeld het RID (voorheen IWAL) https://www.rid.nl/. Daar wordt dan ook een uitgebreide IQ test gedaan. Dit kun je zelf aanvragen of via de school (al is de vraag of de school hier in deze situatie aan mee zal werken).

      Aan de andere kant denk ik heel praktisch: stel dat er uit de test komt dat het inderdaad dyslectie is waardoor het zo moeilijk gaat met zijn talen, dan gaat hij na de test niet ineens beter zijn in talen. Is het gymnasium met (meer) talen iets waar hij graag naar terug zou willen? Korter gezegd: denk goed na over waaróm je het onderzoek graag wilt doen, wat het je oplevert een antwoord te hebben op je vraag en hoe dat antwoord dan jouw (zijn) leven verandert.