Hoogsensitief? Hooggevoelig? Overgevoelig? Hypersensitiviteit?

Wat is het verschil tussen hoogsensitiviteit, hooggevoeligheid en overgevoeligheid??

Hoogsensitief? Hooggevoelig? Overgevoelig? Hypersensitiviteit? Er zijn veel nieuwe begrippen en er is veel verwarring omtrent deze begrippen. We vragen het aan de internationale HSP deskundige Susan Marletta Hart hoe zij deze begrippen ziet, en waarom er zoveel verwarring bestaat in het gebruik van deze begrippen.

1. Is er een verschil tussen hoogsensitiviteit en hooggevoeligheid?

Er is geen verschil tussen hoogsensitiviteit en hooggevoeligheid. In de Nederlandse taal worden de termen hoogsensitief en hooggevoelig gewoon door elkaar gebruikt. Hooggevoeligheid en hoogsensitiviteit zijn twee woorden voor hetzelfde persoonlijkheidskenmerk, tegenwoordig ook wel temperament genoemd. De woorden worden naast elkaar gebezigd en zijn inwisselbaar. Zowel door wetenschappers als door leken wordt met beide termen naar hetzelfde verwezen. De hooggevoelige persoon wordt ook met hsp afgekort.

Internationale wetenschappers gebruiken op dit moment diverse termen voor hetzelfde fenomeen. Het meest gehoord zijn de termen differential susceptability (Belsky & Pluess), sensory processing sensitivity (Aron en Aron) en biological sensitivity to context (Boyce & Ellis).

Susceptability kan worden vertaald met ontvankelijkheid of fijngevoeligheid, sensitivity noemen wij in het Nederlands gevoeligheid.

2. Waarom zijn er dan meerdere termen?

Toen ik in 2002 in opdracht van Uitgeverij Ten Have mijn eerste boek over hooggevoeligheid schreef (Leven met hooggevoeligheid; van opgave naar gave) was er, op één artikel na (van Judith Scheepstra in Psychologie Magazine, mei 2000) nog helemaal niets gepubliceerd. Het was zogezegd een volledig nieuw fenomeen, alleen tot dan toe in het Engels beschreven. (Later bleek er overigens ook literatuur in het Duits te bestaan.) Ik heb er een tijd over nagedacht of ik de term high sensitivity van Elaine Aron zou vertalen in hooggevoelig of hoogsensitief.

Ik besloot, net als Marian van den Beuken, die ook aan een boek werkte over deze fascinerende eigenschap om hooggevoelig te gebruiken. Sensitiviteit werd toentertijd niet gebruikt, en sensitivity wordt door de Van Dale vertaald in gevoeligheid. Marian is overigens officieel de eerste persoon die in Nederland over hsp een boek publiceerde.

Dat latere auteurs voor de letterlijke vertaling (hoogsensitief) kozen, vind ik prima.

We hebben het hier over een semantische discussie. Het gaat alleen maar om het geven van een naampje aan het beestje. Er zijn inmiddels zeer veel meer Nederlandstalige boeken en artikelen in Nederland en Vlaanderen verschenen waaruit blijkt dat deze twee termen door elkaar worden gebruikt. De verwarring is wellicht ontstaan in België, waar een universitair docent van de universiteit van ik meen Leuven, eigenhandig de termen verschillende betekenis ging geven. Hierdoor ontstond verwarring. In een gesprek met haar, gaf ze me aan dat ze zich niet gerealiseerd had, dat dit niet slim is. Zover ik weet, is ze het daarna op verzoek van andere deskundigen weer gaan terugdraaien.

In reactie op de verwarring die ontstond, heeft de Kerngroep HSP Nederland in 2018 een Communique opgesteld om te onderstrepen dat hooggevoelig en hoogsensitief hetzelfde betekenen. Zowel in Nederland als in België (Vlaanderen). Hypersensiviteit (hypersensitivité) is de Franse uitdrukking en zal wellicht in België ook vaker gebruikt worden, gezien de tweetaligheid van dit land.

3. Waar staan de termen voor?

Hoogsensitiviteit c.q. hooggevoeligheid is een aangeboren gezonde eigenschap. Het is iets wat bij een vijfde van alle mensen voorkomt. Deze verhoogde sensitiviteit duidt op een diepere verwerking van de prikkels uit de zintuigen door de hersenen. Deze prikkels komen van buiten maar net zo goed van binnen. Hoogsensitieve/hooggevoelige mensen verwerken uitgebreider en associëren meer. Ze voelen meer, kun je ook zeggen. Zoals drukte om hen heen, of gevoelens van anderen, maar ook dingen als pijn, zorgen en honger.

Daarom kunnen hsp’s bij een overdaad aan informatie en onder (tijds)druk sneller overprikkeld raken.

4. Wat is chronische overprikkeling?

Chronische overprikkeling is het gevolg van een langdurig bloot staan aan te veel prikkels. Prikkels zijn cumulatief. Bijvoorbeeld door een opstapeling van harde geluiden, een drukke lange werkdag en dan nog een onverwachte emotionele gebeurtenis raakt een hsp sneller aan zijn/haar taks, is sneller uitgeput. Deze overprikkeling kan ook chronisch worden, we spreken dan van een chronische overprikkeling, die zich tot een burn out of depressie kan ontwikkelen. Chronische overprikkeling is iets anders dan hooggevoeligheid (hoogsensitiviteit). Het ene is het gevolg van het andere. Chronische overprikkeling kan al jong ontstaan, zelfs al op babyleeftijd. We weten uit steeds meer onderzoek, dat een hsp meer dan gemiddeld lijdt onder slechte omstandigheden/omgeving, waaronder ook de opvoeding. Maar we zien ook dat de hooggevoelige persoon meer dan gemiddeld profiteert van positieve omstandigheden, lees hier ook de opvoeding.

5. Kun je ook zeggen dat iemand gewoon overgevoelig is?

Overgevoelig is een ouder bestaand woord dat duidt op een negatieve persoonseigenschap of op negatief gedrag. Overgevoelig insinueert iets, heeft een oordeel in zich en staat daarmee los van het neutrale hoogsensitief of hooggevoelig. Overgevoelig stelt dat er iets té veel is, of fout zou zijn. Dit woord gebruiken wij daarom liever niet.

De term overgevoelig kan het beste begrepen worden in een historische context. Daarvoor moeten we terug naar de achttiende en negentiende eeuwse moraal. Deze was er één van christelijke kuisheid, ingehoudenheid, strenge fatsoensnormen, nuchterheid en conservatisme. Zowel het Victoriaanse Engeland als het Europese vasteland kenden in deze periode van verstedelijking en rationalisme een gevoel van superioriteit: de westerse upper class beschaving moest de ‘onbeschaafde’ boer en arbeider , en de rest van de wereld ‘redden van hun barbaarse gewoonten’. We noemen dit ook de opkomst van het liberalisme. De witte man was superieur aan andere rassen, en de man was superieur aan de vrouw. Het christendom was de enige ware en zedige godsdienst in het door vooruitgangsgeloof getekende Europa en Amerika.

Bij de moraal hoorde ingehoudenheid; het tonen van emoties gold als een teken van zwakheid. Gevoeligheid en het uiten van liefde kregen algemeen een negatieve lading. Kinderen werden met strenge hand opgevoed, vaak d.m.v. leibanden of tuigjes onder controle gehouden. Kerken speelden een rol in de scholing, vaak met lijfstraffen. Het was zaak om vooral niet te gevoelig te doen. Overigens reden dat de dubbele moraal zegevierde: geen seks buiten het huwelijk maar wel volop bordelen.

6. Kunnen we de term overgevoelig beter niet gebruiken?

De term overgevoelig past niet meer in de wijze waarop wij nu tegen opvoeding, onderwijs en rassenvraagstukken aankijken. De moderne moraal is er één van een toenemende openheid; we praten met elkaar over gevoelens en gelijkheid. Gevoeligheid is misschien wel hetgeen het meest aan een herwaardering toe is. In hedendaagse opvattingen m.b.t. karaktersterkte worden juist zaken als ontvankelijkheid, flexibiliteit en openheid herwaardeerd. Door oosterse invloeden zoals het Boeddhisme en yoga worden juist vergelijkingen getrokken tussen de kracht van water, de kracht van flexibiliteit (van geest en lichaam) en de kracht van zachtheid.

7. Wordt overgevoelig dan ten onrechte gebruikt voor emotionele reacties?

Hoogsensitiviteit heeft alles te maken met het diepgaand verwerken van prikkels. Deze prikkels komen zowel van buiten (van de zintuigen) als van binnen. Het goed kunnen voelen en duiden van emoties is daarom een kwaliteit van de hoogsensitieve persoon. Dus ook op emotioneel vlak heeft een hooggevoelig persoon een breder palet aan kleuren om uit de kiezen. Emotionele kwetsbaarheid treedt op wanneer de omgeving structureel geen gehoor geeft aan dat rijke palet. De hsp (lees hier ook het hskind) gaat dan copen met de situatie. Copen betekent : onbewust aanleren van gedrag om met de situatie te dealen.

Een kind ontwikkelt dus gedrag om dat onbegrip de baas te kunnen. Het trekt zich bijvoorbeeld innerlijk terug, wordt angstig en alert, of gaat enorm pleasen. Een ander kind vlucht weg in fantasieën, wordt opstandig of erg emotioneel. Deze patronen doorzien en emotionele weerbaarheid ontwikkelen zijn belangrijke thema’s in mijn werk als HSP coach, trainer en therapeut. Ik zeg altijd: „de hooggevoeligheid mag geen excuus zijn om een ander de huid vol te schelden.“ Heftige emoties, zoals boosheid, angst of verdriet, zijn in de eerste plaats signalen voor jezelf. Anderen vanuit je drama-queen gedrag beïnvloeden of manipuleren is een uiting van onvolwassen coping.

8. Kun je té emotioneel zijn?

Als je iets té vindt, heb je altijd een oordeel. Natuurlijk vindt een vlak persoon die weinig emotionele diepgang kent, iemand die bijvoorbeeld vaak huilt al snel erg emotioneel. De vraag is altijd: wie vindt wat en waarom? Mensen staan altijd met elkaar in een energetische dynamiek. Daar waar de één te veel van het een heeft, heeft de ander er te weinig van, en weer een té veel van iets ander. Onverschilligheid, kilheid of een té nuchtere kijk op de mens en het leven kan ook problemen veroorzaken. Ik probeer daarom niet te snel te oordelen, maar te begrijpen waarom iemand zo emotioneel is. Meestal zit er een diep verlangen om gehoord of gezien te worden onder. Vaak reageert iemand vanuit de pijn van het niet-geliefde, niet gekoesterde, onveilige of eenzame kind. Dan blijkt altijd dat een deel van het gedrag toegeschreven kan worden aan het onbegrip binnen de relatie. Ik leer mijn clienten om het oude kindstuk en het volwassen reactiepatroon van elkaar los te koppelen en te onderzoeken welke diepe behoefte er onder zit.

 

Susan Marletta Hart
Susan Marletta Hart is expert op het gebied van hoogsensitiviteit en waarborgt hiermee de kwaliteit van de artikelen die binnen deze categorie op Zobegaafd vallen. Susan schreef meerdere boeken over hoogsensitiviteit en de verschillende gerelateerde symptomen waar hoogsensitieve mensen aan leiden. Zo brengt zij meer duidelijk en inzicht in de manier waarop hoogsensitiviteit invloed heeft op het leven van mensen die hiermee te maken hebben, en biedt zij handvaten waar zij zich aan vast kunnen houden wanneer zij hier beter mee willen leren omgaan.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in